Adapazarı, tarihi boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış zengin bir geçmişe sahiptir. Bölge, ilk çağlardan itibaren farklı kültürlerin etkisi altında şekillenmiş, Osmanlı İmparatorluğu döneminde önemli bir yerleşim yeri haline gelmiştir. Zamanla tarımsal ve ticari gelişmelerle büyüyen Adapazarı, Cumhuriyet dönemiyle birlikte daha da önemli bir merkez haline gelmiştir. Bugün, geçmişin izlerini taşıyan bu ilçe, hem tarihi hem de kültürel yönleriyle dikkat çekmektedir.

Adapazarı ilçesinin tarihi hakkında şunlar bilinmektedir:

• İlk Çağlar. Bölgede önceleri Bitinyalıların, ardından Bizanslıların yaşadıkları bilinmektedir.
• Osmanlı Dönemi. 1400 yılında Timur'un zulmünden kaçan Ermeni muhacir aileler tarafından kurulmuş ve liderlerinin isminden dolayı "Dönigaşen" adını almıştır. 1868 yılında "Adapazarı Belediyesi" adıyla belediye teşkilatı kurulmuştur.
• 19. yüzyıl. 19. yüzyılda bölgenin zirai ve ticari yapısına göre şekillenen yerleşim; Semerciler, Tığcılar, Hasırcılar, Papuçcular ve Çıracılar adını taşıyan merkez mahalleler kurulmuştur.
• 20. yüzyıl. 19. asrın ikinci yarısında ilçede Rum ve Ermenilerin önemli bir ticari gelişme gösterdikleri gözlemlenmiştir. I. Cihan Harbi neticesinde işgal kuvvetlerinin Anadolu'ya üşüştükleri dönemde; 3 kez Yunan ve onların işbirlikçisi yerli çetelerin işgaline maruz kalan Adapazarı ilçesi, 21 Haziran 1921'de düşman işgalinden kurtarılmıştır.
• Cumhuriyet Dönemi. 1940 ve 1950'lerde bilhassa Karadeniz sahillerinden Bulgaristan ve Yunanistan'dan yoğun göçler olmuştur. 17 Haziran 1954 tarihinde TBMM’de kabul edilen kanunla, Kocaeli Vilayeti’nden ayrılarak merkez ilçesi Adapazarı olan Sakarya Vilayeti kurulmuştur. 1999 Marmara Depremi, Adapazarı'nda büyük bir yıkıma yol açmıştır. 2008 yılında, Adapazarı'nın eski merkez ilçesinin bir kısmı ile Arifiye, Erenler ve Serdivan bölgelerinden Adapazarı ilçesi oluşturulmuştur.

Adapazarı, aynı zamanda MÖ 378 yılına kadar uzanan bir tarihe sahiptir ve o dönemde Agrilion olarak bilinmekteydi. Şehir, Frigler, Bitinyalılar, Kimmerler, Lidyalılar, Yunanlılar ve Persler gibi farklı medeniyetlere ve halklara ev sahipliği yapmıştır.