Akçakale Adası, tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış olan önemli bir arkeolojik alan olarak dikkat çekmektedir. Neolitik dönemden itibaren çeşitli mimari yapılar ve mezar kalıntıları, adanın zengin kültürel geçmişini gözler önüne sermektedir. Bu alan, antik toplulukların yaşam biçimlerine dair derinlemesine bilgiler sunarak, tarih araştırmaları için vazgeçilmez bir kaynak niteliği taşımaktadır.

Akçakale Adası'nın arkeolojik önemi şu şekilde özetlenebilir:

• Antik kent kalıntıları: Adada Neolitik dönemden günümüze kadar birçok mimari yapının kalıntıları bulunmaktadır.
• Mezar yapıları: Adada kurgan ve kromnik olarak adlandırılan mezar yapıları mevcuttur. Bu yapılar Orta Tunç Çağı'na (günümüzden ortalama 4 bin yıl öncesine) tarihlenmektedir.
• Kale: Adada üçgen formlu, kuru duvar tekniğiyle inşa edilmiş bir kale bulunmaktadır. Kalenin Urartu Krallığı dönemine ait olduğu düşünülmektedir.
• Şapel: Adada 10-12. yüzyıllar arasına ait bir Gürcü şapeli yer almaktadır.
• Kule: Adada işlevini henüz belirlenemeyen akitlopik taşlarla inşa edilmiş bir kule bulunmaktadır.

Akçakale Adası, 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu gereğince "korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı" olarak tescil edilmiş ve arkeolojik ile doğal sit alanı ilan edilmiştir.